Drama in het basisonderwijs is nog steeds een ondergeschoven kindje. Na ruim 10 jaar te hebben lesgegeven op basisscholen hoor ik van leraren nog steeds dezelfde excuses om het (overigens verplichte) vak niet te geven:

‘Ik heb er geen tijd voor,’
‘Ze worden er zo druk van,’
‘Ik voel me niet op m’n gemak als ik dramales geef,’
'Er is geen goede methode.’

Alle bovenstaande uitspraken zijn onzin. Iedere leerkracht in het basisonderwijs kan een geweldige dramadocent zijn. Alvorens wordt verteld hoe je dat moet aanpakken een kleine anekdote.

Onlangs liep ik een oud-leerlinge tegen het lijf. Ik herkende haar nauwelijks, ik had haar 9 jaar geleden les gegeven in de bovenbouw. Toen ik haar vroeg of ze zich nog iets herinnerde van dat jaar aarzelde ze geen moment.

‘Drama,’ zei ze.

Ze wist niet alleen tot in detail drie oefeningen boven water te halen, maar ook waar we toneelspeelden (in een lege kleutergymzaal), op welke dag (het einde van de woensdagochtend) en wát ze daar zo geweldig aan vond:

‘Het had even niets met school te maken, het was een cadeautje midden in de week.’

Dat is het prachtige aan drama: het heeft wel degelijk met sociaal-emotionele speerpunten in het basisonderwijs te maken, maar dat wordt verdoezeld door het plezier dat toneelspelen het kind biedt. Drama leert kinderen o.a.:

zich te verplaatsen in een ander,
zich te uiten d.m.v. verschillende emoties,
samen te werken,
de samenhang van de groep te versterken,
alleen en met anderen voor een groep te spreken en spelen,
zich bewust te zijn van lichaam, stem en motoriek,
concreet kunstzinnig bezig te zijn,
plezier te hebben.

Da’s prachtig, hoor ik je denken. Maar hoe pak je dat aan?

‘Ik heb er geen tijd voor.’
Tijd maak je. Dramalessen hoeven geen uren te duren. Begin met één les in de week, desnoods een eenvoudige oefening van 10 minuten. Die tijd kan je vrijmaken door een (deel van een) teken – of handvaardigheidles te vervangen of een andere les in te korten. Onthoud dat drama ook ontspanning is, wat op een dag, naast een pauze, altijd even welkom is. Na een toneelles zijn kinderen vaak weer opgeladen en alert; dat levert weer aandacht op die de voortgang van de les en de dag bevordert.

Ze worden er zo druk van.’
Dat klopt. Als je geen afspraken maakt. Voor sommige kinderen lijkt het vak drama wellicht een vrijbrief om ‘gek’ te gaan doen. Voorkom dit. Drama is een echt vak, net als geschiedenis of rekenen. Stel met de groep een aantal regels en afspraken op, desnoods op papier. Dat zijn eigenlijk voor de hand liggende zaken die je de hele dag door hanteert:

  • Als één persoon praat is de rest stil, wie dan ook.
  • Drama is niet gek doen, alleen als je een clown speelt.
  • Als er wordt gepresenteerd is het publiek altijd stil. Er is niets zo vervelend als kwetsbaar op de speelvloer je best staan te doen, terwijl er op de achtergrond wordt gepraat.
  • Lachen om een grap op de speelvloer mag altijd, uitlachen nooit.

Voeg hier je eigen regels aan toe. Nog even terugkomend op ‘drukte’: een groep kinderen die door elkaar rent om de bus te halen of haastig een schuilplaats zoekt voor een hongerige draak is iets anders dan drukke kinderen in de gang als de school uit is. Soms horen luidruchtigheid en drukte gewoon bij een toneelles. Accepteer dat. Je zult zien dat na intensieve speelmomenten kinderen weer vlot rustig worden – als je maar aangeeft dat de opdracht voorbij is en de les weer verder gaat.

‘Ik voel me niet op m’n gemak als ik dramales geef.’

Een goede voorbereiding is het halve werk. Weet precies wat je gaat zeggen en doen, hoe lang je opdracht duurt en wat je wilt bereiken. Start nogmaals met korte, overzichtelijke oefeningen die jou ook leuk lijken. DramaDatabase biedt talloze opdrachten en spelletjes die niet lang hoeven te duren. Zorg om te beginnen voor een lege ruimte waar je niet gestoord wordt. Vervolgens ga je stapsgewijs te werk:

Begin je les pas als iedereen stil is en je alle aandacht hebt.

Drama is een vak: zorg voor een opbouw; begin, middenstuk en eind.

  • Begin
    Vertel wat de klas vandaag gaat doen, wat er wordt verwacht en wat het doel is van de oefening(en). Geen vragen? Leg de opdracht helder uit. Geen vragen? Ga aan de slag!
  • Middenstuk
    DramaDatabase biedt veel interessante dramaopdrachten die in groepen worden uitgevoerd. Loop rond en stimuleer. Zeg nooit voor, maar leid kinderen naar een oplossing. Houd overzicht.
  • Eind
    Laat de groepen presenteren. Altijd een applausje voor een groep die heeft gepresenteerd. Evalueer hierna. Laat kinderen na een scène of dialoog één aspect benoemen dat ze mooi of goed vonden en waarom. Daarna één verbeterpunt.

Niets is ooit slechtSluit de les altijd positief af. Laat kinderen zelf benoemen wat er gedurende de les goed ging en wat de volgende keer beter kan.

Werk overigens op de basisschool altijd aan een aantal basistechnieken die een presentatie altijd beter uit de verf laten komen:

  • Speel altijd open. Sta nooit met je rug naar het publiek,
  • Probeer verstaanbaar te zijn. Niemand weet wat je gaat zeggen.
  • Speel je rol (wie of wat je ook speelt) altijd met overgave en serieus. Hoe meer toewijding hoe meer het publiek geniet (en harder het applaus!)

‘Er is geen goede methode.’

Als scholen al een dramamethode aanschaffen, wordt er vaak ‘Moet je Doen’ gebruikt om de lading te dekken. In de praktijk lijken leraren echter vaak weinig affiniteit met de inhoud te hebben. Vaak sluiten lessen niet aan bij de belevingswereld van de kinderen en vergt het vooraf veel lees – en voorbereidingswerk.
DramaDatabase biedt naast honderden toegankelijke dramaoefeningen – en spelletjes helder beschreven, kant en klare lessenseries met een duidelijk nadruk op één onderwerp voor alle basisschoolgroepen:

  • Introductie op drama,
  • Beweging,
  • Emotie,
  • Spel en tekst.

Iedere les bestaat uit twee of drie oefeningen, inclusief een aansluitende warming up. Alle dramaoefeningen waarbij overigens materialen gemoeid zijn, zijn door DramaDatabase bijgevoegd. Je hoeft deze kaartjes en strookjes slechts uit te printen (en wij raden aan lamineren voor vaker gebruik) en je kan de vloer op!

Een laatste tip: drama-activiteiten zijn constant in ontwikkeling. Aarzel niet om een opdracht net even iets anders uit te voeren voor een wellicht beter resultaat. Wil je helemaal de spijker op zijn kop slaan zorg dan voor muziek en attributen tijdens je les. Een voorbeeld: als tijdens een improvisatie een bediende (lage status) in het paleis aantreedt om de koning (hoge status) een kunstje te laten zien, is het geweldig om bij zijn binnenkomst een instrumentaal koninklijk trompetmuziekje te laten horen. DramaDatabase biedt bij een abonnement naast het dramamateriaal tevens toegang tot tientallen muziek – en geluidsfragmenten die je oefening verrijken. Koop op Marktplaats of in de carnavalswinkel voor een habbekrats een plastic kroon. Dát maakt je les af. Geloof me, je zult zelf vreselijk veel plezier hebben en kinderen zullen je op handen dragen.

Zo. Geen excuus meer om je toneellessen nog langer uit te stellen. Aarzel niet langer, word abonnee en gun jezelf op een onderbouwde manier met drama aan de slag te gaan. Heb je nog vragen of opmerkingen? Suggesties? Ontbreekt er een geweldige les op de site? Neem gerust contact op; DramaDatabase staat tot je dienst.

Veel speelplezier!

Namens DramaDatabase,
Dennis Barten.

Drama in het basisonderwijs